Evropska centralna banka (ECB) upozorava da bi period relativno stabilnih cijena hrane u eurozoni mogao biti kratkotrajan, iako je inflacija hrane značajno usporila tokom 2026. godine. Više cijene energije, ekstremni vremenski uvjeti i poremećaji u lancima snabdijevanja stvaraju nove inflacijske pritiske, koji bi se jače mogli osjetiti tokom 2027. godine.
To pokazuje najnovija analiza ECB-a, objavljena 20. oktobra 2026. godine, u kojoj ekonomisti razmatraju razloge usporavanja rasta cijena hrane, ali i rizike koji bi inflaciju mogli ponovo potaknuti.
Inflacija hrane usporila, ali ukupna inflacija nastavlja rasti
Prema podacima ECB-a, ukupna godišnja inflacija u eurozoni porasla je sa 1,7% u januaru na 3,8% u septembru 2026. godine. Glavni pokretač bio je snažan rast cijena energenata nakon izbijanja sukoba na Bliskom istoku. Posebno zabrinjava podatak da je inflacija kod energije u septembru dostigla 18,9%.
Za razliku od energenata, cijene hrane bilježile su znatno umjereniju dinamiku. Godišnja inflacija hrane smanjila se sa 2,6% u januaru na 1,1% u augustu, što je najniži nivo od sredine 2021. godine, a zatim je blago porasla na 1,3% u septembru.
Iz ECB-a ipak naglašavaju da usporavanje inflacije ne znači da je hrana pojeftinila. Cijene su nastavile rasti, ali znatno sporijim tempom.
Energenti ponovo stvaraju pritisak na cijene hrane
Jedan od najvećih rizika u narednom periodu je prenošenje viših troškova energije na proizvodnju i distribuciju prehrambenih proizvoda. Poskupljenje nafte i prirodnog plina postepeno utiče na transport, poljoprivrednu proizvodnju, preradu, pakovanje i cijene vještačkih đubriva.
Prema analizi, tim pritiscima posebno su izloženi proizvodnja pšenice, kukuruza i ječma te proizvodi koji se od njih dobivaju, uključujući hljeb, tjesteninu i druge pekarske proizvode. Više cijene žitarica mogle bi se postepeno prenijeti i na troškove stočne hrane, a odatle i na cijene mlijeka, mliječnih proizvoda i mesa.
ECB ističe da se efekti energetskih šokova ne pojavljuju odmah. Potrebni su mjeseci, a kod nekih proizvoda i duži period, da se povećani proizvodni troškovi u potpunosti prenesu na krajnje potrošačke cijene.
Suše i visoke temperature dodatno pogoršavaju stanje
Pored energenata, ozbiljan izazov predstavljaju i ekstremni vremenski uvjeti koji su pogodili Evropu tokom 2026. godine. Visoke temperature i suše negativno su utjecale na poljoprivrednu proizvodnju, naročito u zapadnim dijelovima kontinenta, što stvara dodatni rizik od smanjenja ponude hrane.
Procjene stručnjaka ECB-a pokazuju da bi vremenske nepogode mogle povećati godišnju inflaciju hrane u eurozoni za oko 0,3 do 0,8 procentnih poena tokom naredne godine. Efekti neće biti jednaki u svim zemljama i kod svih proizvoda, ali se očekuje da će se najviše osjetiti kod poljoprivrednih proizvoda koji direktno zavise od vremenskih uvjeta.
ECB prognozira rast inflacije hrane do 3,4% u 2027. godini
Posebno su značajne najnovije makroekonomske projekcije ECB-a. Prema septembarskim prognozama, godišnja inflacija hrane u eurozoni mogla bi dostići 3,4% u trećem kvartalu 2027. godine, nakon čega se očekuje postepeno usporavanje.
Glavni razlozi za takva očekivanja su viši troškovi energije, nepovoljni vremenski uvjeti i postepeno nestajanje faktora koji su ranije doprinosili smirivanju cjenovnih pritisaka. Iz ECB-a ipak naglašavaju da su prognoze praćene znatnom neizvjesnošću te da će konačna dinamika zavisiti od razvoja energetskih tržišta, vremenskih uvjeta i globalnih lanaca snabdijevanja.
Hrana je oko 30% skuplja nego krajem 2021. godine
Iako se stopa inflacije hrane smanjila, evropska domaćinstva i dalje osjećaju teret ranijih poskupljenja. Prema ECB-u, cijene hrane u eurozoni bile su u septembru 2026. godine u prosjeku oko 30% više nego krajem 2021. godine.
Razlike među zemljama su znatne. U Finskoj je rast cijena iznosio oko 24%, dok je u Estoniji dostigao približno 48%. Takvi podaci pokazuju da se, čak i kada inflacija usporava, kupovna moć građana ne vraća automatski na ranije nivoe.
ECB navodi da su se realne plate, mjerene u odnosu na ukupnu inflaciju, vratile na nivo prije velikog inflacijskog talasa. Međutim, kada se analizira koliko hrane građani mogu kupiti svojim prihodima, kupovna moć i dalje je niža.
Istraživanje Eurobarometra, objavljeno 22. septembra 2026. godine, pokazuje da 55% Evropljana pristupačne cijene hrane smatra jednim od glavnih prioriteta Evropske unije.
Šta bi novi inflacijski pritisci značili za Sjevernu Makedoniju
Iako se analiza ECB-a odnosi na eurozonu, njeni nalazi relevantni su i za zemlje Zapadnog Balkana, uključujući Sjevernu Makedoniju. Domaća privreda osjetljiva je na međunarodna kretanja cijena energenata, hrane i poljoprivrednih sirovina. Zato bi eventualno poskupljenje tih proizvoda na evropskim i svjetskim tržištima moglo stvoriti dodatne pritiske i na domaće potrošačke cijene.
Za bankarski sektor inflacijska kretanja su značajna jer utiču na monetarnu politiku, kamatne stope, kreditnu aktivnost i finansijsko stanje domaćinstava i kompanija. Efekti na Sjevernu Makedoniju ipak će zavisiti od domaćih ekonomskih uvjeta, kretanja uvoznih cijena i mjera ekonomske i monetarne politike.
Inflacija ostaje izazov za evropsku ekonomiju
Poruka ECB-a je da se trenutno usporavanje inflacije hrane ne bi trebalo tumačiti kao trajno prevazilaženje cjenovnih pritisaka. Energetski šokovi i klimatski rizici mogu ponovo ubrzati rast cijena, dok već nagomilana poskupljenja i dalje opterećuju kupovnu moć stanovništva.
Za evropska domaćinstva, ali i za ekonomije tijesno povezane s eurozonom, 2027. godina mogla bi donijeti nove izazove u pogledu troškova života, inflacije i finansijske stabilnosti.
